'n Huisbesoek is die amptelike, maar private en vertroulike, herderlike sorg wat 'n ouderling aan 'n huisgesin by hulle eie huis gee. Berei dit voor met die wyklys en die laaste notas. Lees die Skrif en bid, luister meer as wat jy praat, en skryf binne 24 uur 'n kort nota.
Hierdie gids is vir ouderlinge in al die Afrikaanse gereformeerde kerke: die GKSA, die NG Kerk, die NHK, die APK, die VGK en ander.
Inhoud10 afdelings
Wat is 'n huisbesoek, en hoekom doen die ouderling dit?
Die wortel lê in die Skrif. Paulus het die kerk in Efese in die openbaar en van huis tot huis geleer (Handelinge 20:20). Hy het vir die ouderlinge van Efese gesê om ag te gee op hulleself en op die hele kudde (Handelinge 20:28). Petrus roep die ouderlinge op om herders te wees van die kudde van God wat onder hulle is (1 Petrus 5:2).
Die Dordtse Kerkorde (1618–1619) is die gemeenskaplike wortel van ons kerkordes. Sy art. 23 gee die ouderlinge die opdrag om voor en ná die Nagmaal huisbesoek te doen. Die doel is om die lidmate te vertroos en te onderrig, en om ook ander tot die geloof op te roep.
Elke kerkverband het sy eie kerkorde, met sy eie nommers en woorde:
- Die GKSA. In die GKSA se kerkorde is dit, byvoorbeeld, ook art. 23, en die teks is byna 'n vertaling van Dordt: "om huisbesoek te doen tot stigting van die gemeente soos die omstandighede van tyd en plek dit toelaat, sowel voor as na nagmaal, om die lidmate veral te vertroos en te onderrig en om ook ander tot die Christelike godsdiens op te wek."
- Die NG Kerk. In die NG Kerk se kerkorde (2023) is "die doen van huisbesoek" een van die take van die ouderling (art. 16.1.3).
- Die NHK, die APK, die VGK en ander. Kyk na julle eie kerkorde vir die artikel en sy woorde.
In die GKSA se kerkorde voeg art. 55 'n tweede doel by wat Dordt se art. 55 nie het nie. By die kategese en by die huisbesoek wend die predikante en die ouderlinge "die middele van lering, weerlegging, waarskuwing en vermaning" aan om die suiwer leer te bewaar.
Die Handleiding by die Kerkorde (1965) is 'n gerespekteerde kommentaar op die GKSA se kerkorde, en dit gee praktiese riglyne. Dit noem die huisbesoek "die amptelike, maar private en vertroulike, herderlike sorg aan die lidmate in hulle huise" (bl. 147). "Die wyse van huisbesoek kan nie gereglementeer word nie," sê die Handleiding, maar "die Skriflesing en gebed mag egter nie ontbreek nie" (bl. 147).
In die GKSA, byvoorbeeld, kry elke ouderling 'n wyk. Hy gee van tyd tot tyd aan die kerkraad rekenskap daarvan (Acta 1952:220-221; Handleiding bl. 145). Lees die artikel oor wat die kerkorde van die kerkraad vra vir die ander pligte van die amp.
Hoe gereeld moet 'n ouderling besoek?
Nie Dordt, die GKSA of die NG Kerk se kerkorde stel 'n getal besoeke per jaar nie. Dordt en die GKSA koppel die besoek aan die Nagmaal: voor en ná, soos die omstandighede dit toelaat. Die Nagmaal self het in elke kerkorde 'n ander ritme. Dordt se art. 63 sê elke twee maande waar dit moontlik is. Die GKSA se kerkorde sê "minstens elke drie maande" (art. 63), en die NG Kerk s'n "minstens vier maal per jaar" (art. 49.2.1).
Baie kerke mik daarna om elke huisgesin een keer per jaar te besoek. Dit is 'n gebruik, nie 'n reël van die kerkorde nie.
Die Handleiding sê dat die siekes, die bejaardes, die beproefdes en die swakkes gedurige besoeke nodig het (bl. 148). Hou dus 'n kort, aparte lys van hierdie lidmate en besoek hulle meer gereeld. Die GKSA se leidraad by kerkvisitasie vra, byvoorbeeld, of die lede van die kerkraad gereeld huis- en krankebesoek doen. Die artikel oor kerkvisitasie wys hoe 'n kerkraad vir daardie vraag voorberei.
Hoe berei jy 'n huisbesoek voor?
Doen hierdie stappe voor elke besoek:
- Maak die wyklys oop. Soek die huisgesinne wat sedert die laaste Nagmaal, of vanjaar, nog geen besoek gehad het nie.
- Lees die laaste notas oor die huisgesin. Kyk of jy iets belowe het wat jy moet opvolg.
- Kyk na die oop opvolgings vir die huisgesin. Sluit dié wat klaar is.
- Maak 'n afspraak. Sê vir die huisgesin wie gaan kom.
- Kies 'n Skrifgedeelte. Kies een wat pas by wat jy van die huisgesin weet, of een wat voorberei vir die Nagmaal.
- Bid vir die huisgesin en vir die besoek.
- Vra 'n tweede ampsdraer om saam te gaan, as julle kerk dit so doen.
Die kerkorde vra nie vir twee besoekers nie. Die Handleiding sê een ouderling mag alleen herderlike werk doen, maar die ouderlinge regeer net saam, in die kerkraad (bl. 145).
Party kerke stuur twee ouderlinge, of 'n ouderling en 'n diaken. In die GKSA se kerkorde gee art. 25 aan die diakens die opdrag "om almal in die gemeente te besoek". Dié teks is van 1997. Volg die besluit van julle kerkraad.
Hoe lei jy die besoek?
'n Eenvoudige orde help 'n nuwe ouderling.
Pas op: moenie belowe om alles geheim te hou nie. As iemand vir jou sê dat iemand in gevaar is, moet jy hulp kry. Sê dit voordat die persoon verder praat.
Die wet kan ook 'n aanmelding vereis. Die Kinderwet (Wet 38 van 2005), artikel 110(1), noem onder meer 'n "minister of religion" by die persone wat kindermishandeling moet aanmeld. Vra julle kerkraad en 'n regsadviseur of dit ook vir ouderlinge geld. In Namibië geld 'n ander wet.
- Groet elkeen op die naam, ook die kinders. Sê hoekom jy gekom het.
- Lees die Skrifgedeelte, aan die begin of aan die einde, soos julle kerk dit doen.
- Vra oop vrae. Laat die mense praat, en luister meer as wat jy praat.
- Praat oor die geloof, die huisgesin, die kerk en die werk.
- Praat met die kinders in woorde wat hulle verstaan.
- Sluit af met gebed. Bid vir die sake wat die huisgesin met jou gedeel het.
Goeie vrae vir 'n huisbesoek
Kies 'n paar vrae. 'n Huisbesoek is 'n gesprek, nie 'n onderhoud nie.
- Geloof: Waar sien jy deesdae die Here se sorg in jou lewe? Watter deel van die Bybel lees jy nou, en wat het jy daaruit geleer? Hoe berei jy jou voor vir die Nagmaal?
- Die huisgesin: Hoe bid en lees julle saam die Bybel? Wat is nou goed in julle huwelik, en wat is moeilik? Wie in die huis het ekstra sorg nodig?
- Die kerk: Waar voel jy tuis in die kerk, en waar nie? Hoe help die preek jou deur die week? Is daar iemand in die kerk vir wie jy kan help?
- Werk en die daaglikse lewe: Hoe gaan dit by die werk? Watter druk dra jy? Hoe gebruik jy jou tyd en jou geld vir die Here?
- Die kinders: Wat leer jy by katkisasie? Van watter Bybelverhaal hou jy die meeste, en hoekom? Waarvoor bid jy?
Wat moet 'n ouderling nie doen nie?
- Moenie oor ander lidmate praat nie. Moenie vir ander vertel wat jy in die huis gehoor het nie.
- Moenie oor sake van die kerkraad praat nie, soos tugsake. Die Handleiding waarsku dat 'n ampsdraer wat "los en vas" oor tugsake praat, uit die amp geskors kan word (bl. 442). Teen 'n lasteraksie bestaan daar vir so iemand "geen kerklike privilege" nie.
- Moenie 'n geheim belowe wat jy nie kan hou nie (sien die waarskuwing hierbo).
- Moenie notas voor die gesin maak nie, tensy hulle instem.
Wat moet 'n ouderling ná die besoek doen?
- Skryf binne 24 uur 'n kort nota. Skryf feite, nie menings nie.
- Kies wie die nota mag lees. Kies die kleinste groep wat dit moet weet.
- Teken 'n opvolg aan as jy een belowe het, soos 'n tweede besoek of 'n oproep.
- Vra eers die huisgesin, en vertel dan die diakens van 'n stoflike nood.
- Vra toestemming voordat jy 'n gesondheidsbesonderheid in die nota skryf.
- Gee van tyd tot tyd aan die kerkraad die feite wat hy nodig het. Hou die res binne die klein groep wat vir die huisgesin sorg.
Stap 5 kom uit POPIA. Artikel 32 van POPIA noem nie godsdienstige liggame onder dié wat gesondheidsinligting mag verwerk nie. Toestemming is dus die voor die hand liggende roete. Dit is 'n lesing van die Wet: die kerk moet dit met 'n prokureur bevestig. POPIA geld in Suid-Afrika, en 'n kerk in Namibië moet sy eie wet nagaan. Die artikel oor pastorale notas en besoekrekords wys wat om te skryf, wat nie, en wie dit mag lees.
'n Kontrolelys vir die huisbesoek om uit te druk
| Wanneer | Wat om te doen | Gedoen |
|---|---|---|
| Voor | Kyk na die wyklys: wie het sedert die laaste Nagmaal nog geen besoek gehad nie? | ☐ |
| Voor | Lees die laaste notas en die oop opvolgings van die huisgesin. | ☐ |
| Voor | Maak 'n afspraak. Vra 'n tweede ampsdraer, as julle kerk dit so doen. | ☐ |
| Voor | Kies 'n Skrifgedeelte. Bid vir die huisgesin. | ☐ |
| Tydens | Groet elkeen op die naam, ook die kinders. Sê hoekom jy gekom het. | ☐ |
| Tydens | Luister meer as wat jy praat. Vra oor geloof, die huisgesin, die kerk en die werk. | ☐ |
| Tydens | Praat met die kinders. Maak geen notas nie, tensy die gesin instem. | ☐ |
| Tydens | Lees die Skrifgedeelte. Sluit af met gebed. | ☐ |
| Ná | Skryf binne 24 uur die nota. Kies wie dit mag lees. | ☐ |
| Ná | Teken die opvolg aan. Vra toestemming voordat jy die diakens van 'n nood vertel of 'n gesondheidsbesonderheid aanteken. | ☐ |
| Ná | Gee van tyd tot tyd aan die kerkraad rekenskap. | ☐ |
Hoe Reformeer die huisbesoek ondersteun
Kantoor, die kantoor-app van Reformeer, hou die wyk en sy besoeke op een plek. Dit werk vir elke kerkverband. Sien die kantoorfunksies.
- Dagoorsig: "Nog nie besoek nie". Die Dagoorsig lys die huisgesinne in jou eie wyke wat hierdie kerkjaar (sedert 1 April) nog geen besoeknota het nie.
- Die wyklys. 'n Ouderling of 'n diaken sien die lidmate van sy eie wyke.
- Triage. Die Triage-oortjie wys die oop opvolgings, die huisgesinne met "Geen onlangse kontak", en dié wat "Lanklaas gekontak" is.
- Die besoeknota. Skryf ná die besoek 'n nota van die soort Besoek. Kies onder "Wie kan dit sien?" "Slegs ouderlinge" (die wyk se ouderlinge en die predikante) of "Ouderlinge en diakens" (voeg die wyk se diakens by).
- Die opvolg. Antwoord "Opvolg nodig?" en kies 'n aksie: Huisbesoek, Hospitaal, Oproep, Boodskap of Ander. Die nota bly in die filter "Opvolg" totdat iemand dit as gedoen merk.
- Die wyksverslag. Onder Verslag gee die "Wyk verslag" 'n KI-opsomming van die notas vir 'n tydperk wat jy kies, as 'n PDF, met die katkisasiebywoning. Lees die opsomming voordat jy dit aan die kerkraad gee.
'n Besoek tel eers wanneer jy 'n besoeknota skryf. Tot dan bly die huisgesin op die lys "Nog nie besoek nie".
Die beperking: 'n opvolg het geen sperdatum en geen herinnering nie. Maak self die filter "Opvolg" oop, byvoorbeeld elke week. Die wyksverslag is ook nie outomaties nie: jy vra daarvoor. Bespreek 'n demonstrasie om dit met jou eie wyke te sien.
Gesin Dorrepaal
Heerlike kuier gehad. Ons het saam Psalm 121 gelees. Die gesin gebruik die 21ste saam nagmaal.
Algemene vrae
Hoe gereeld moet 'n ouderling huisbesoek doen?
Nie Dordt, die GKSA of die NG Kerk se kerkorde stel 'n getal nie. Dordt en die GKSA (art. 23) vra vir besoek voor en ná die Nagmaal, soos die omstandighede dit toelaat. Baie kerke mik daarna om elke huisgesin elke jaar te besoek: dit is 'n gebruik, nie 'n reël nie.
Moet twee ouderlinge saam huisbesoek doen?
Dordt, die GKSA en die NG Kerk se kerkordes vra dit nie. Die Handleiding sê een ouderling mag alleen herderlike werk doen (bl. 145). Party kerke stuur twee ampsdraers: volg die besluit van julle kerkraad.
Moet die ouderling by elke besoek Skrif lees en bid?
Die Handleiding sê die wyse van huisbesoek kan nie gereglementeer word nie, maar die Skriflesing en gebed mag nie ontbreek nie (bl. 147). Kies 'n kort gedeelte wat by die huisgesin pas.
Moet 'n ouderling kindermishandeling aanmeld?
Die Kinderwet, artikel 110(1), noem onder meer 'n "minister of religion" by die persone wat dit moet aanmeld. Vra julle kerkraad en 'n regsadviseur of dit ook vir ouderlinge geld.
Gepubliseer op 23 Oktober 2026. Onderwerp: Pastorale sorg.